शेतकरी स्वतः करा ई-पीक पाहणी! DCS MH अॅपमधून पिकांची डिजिटल नोंदणी कशी करावी?
महाराष्ट्र : शेतातील पिकांची नोंद आता केवळ पारंपरिक पद्धतीवर अवलंबून राहिलेली नाही. महाराष्ट्रात शेतकऱ्यांना स्वतःच्या शेतात जाऊन मोबाईलच्या माध्यमातून पिकांची डिजिटल नोंदणी करता येते. ई-पीक पाहणीच्या डिजिटल क्रॉप सर्व्हे अर्थात DCS प्रणालीचा वापर राज्यात रब्बी हंगाम २०२४ पासून करण्यात येत आहे. या प्रणालीमुळे प्रत्यक्ष शेतातील पिकांची माहिती फोटो आणि जीपीएस लोकेशनसह डिजिटल पद्धतीने नोंदवली जाते. 1
DCS MH अॅपद्वारे डिजिटल सर्वेक्षणामध्ये कृषी तसेच बिगर-कृषी भूखंडाशी संबंधित माहितीचे सर्वेक्षण केले जाते. अॅपची अधिकृत आवृत्ती ७ सप्टेंबर २०२६ रोजी अपडेट करण्यात आली आहे. 2
🌱 ई-पीक पाहणी म्हणजे काय?
ई-पीक पाहणी म्हणजे शेतातील प्रत्यक्ष पिकांची डिजिटल पद्धतीने नोंद करणे. शेतकरी मोबाईल अॅपच्या माध्यमातून आपल्या शेतात जाऊन पिकांची माहिती नोंदवू शकतो. या प्रक्रियेमध्ये पिकांचे फोटो आणि जीपीएस लोकेशनचा वापर केला जातो.
महाराष्ट्रात ही प्रणाली २०२१ पासून वापरात असून, अॅग्रीस्टॅकच्या अनुषंगाने हंगामी पिकांचा स्वतंत्र डिजिटल माहिती संच तयार करण्यासाठी प्रणालीमध्ये सुधारणा करून डिजिटल क्रॉप सर्व्हे अर्थात डीसीएस प्रणाली विकसित करण्यात आली. 3
📱 DCS MH अॅप कशासाठी?
DCS MH हे डिजिटल क्रॉप सर्व्हेसाठी वापरले जाणारे अॅप आहे. अधिकृत अॅपच्या माहितीनुसार, शेतातील सर्वेक्षणासाठी सर्वेक्षकाला संबंधित शेताच्या ठिकाणी जाऊन कृषी आणि बिगर-कृषी भूखंडाशी संबंधित माहितीचे सर्वेक्षण करता येते. 4
शेतकऱ्यांच्या प्रत्यक्ष सहभागातून शेतातील पिकांची अचूक डिजिटल माहिती तयार करणे हा ई-पीक पाहणी प्रणालीचा महत्त्वाचा उद्देश आहे.
👨🌾 शेतकऱ्यांनी ई-पीक पाहणी कशी करावी?
१. अधिकृत अॅप स्थापित करा
स्मार्टफोनमध्ये इंटरनेट सुरू करून अधिकृत ई-पीक पाहणी किंवा डीसीएस संबंधित अॅप उपलब्ध असल्यास तेच स्थापित करावे. अॅप डाउनलोड करताना अधिकृत विकासक आणि अॅपची माहिती तपासणे महत्त्वाचे आहे.
२. शेतकरी म्हणून लॉगिन करा
अॅपमध्ये उपलब्ध असलेल्या शेतकरी लॉगिन पर्यायाचा वापर करून पुढील प्रक्रिया पूर्ण करावी.
लॉगिन किंवा नोंदणीची प्रक्रिया अॅपच्या सध्याच्या आवृत्तीतील सूचनांनुसार पूर्ण करावी.
३. अॅग्रीस्टॅक फार्मर आयडीचा वापर
अॅग्रीस्टॅकशी संबंधित शेतकरी ओळख उपलब्ध असल्यास, संबंधित फार्मर आयडी आणि अॅपमध्ये मागितलेले प्रमाणीकरण पूर्ण करून लॉगिन करावे.
टीप : अॅपच्या आवृत्तीनुसार लॉगिनची पद्धत किंवा स्क्रीनमध्ये बदल होऊ शकतो. त्यामुळे अॅपमध्ये दिसणाऱ्या अधिकृत सूचनांचे पालन करावे.
४. आपले नाव आणि गट क्रमांक निवडा
लॉगिन केल्यानंतर आपल्या नावाशी संबंधित जमीन किंवा गटाची माहिती तपासा. त्यानंतर संबंधित गट क्रमांक किंवा सर्व्हे नंबर निवडून त्या गटाची पीक पाहणी सुरू करावी.
५. प्रत्यक्ष शेतात जा
पीक पाहणी करताना प्रत्यक्ष संबंधित शेतात जाणे आवश्यक आहे. मोबाईलमधील जीपीएस सुरू ठेवा.
अधिकृत मार्गदर्शनानुसार निवडलेल्या गटाच्या हद्दीपासून २० मीटरच्या आत जाऊन पिकांचे फोटो घेऊन अपलोड करणे बंधनकारक आहे. 5
६. पिकांची नोंद करा
संबंधित गटामध्ये प्रत्यक्ष घेतलेल्या पिकांची माहिती अॅपमध्ये निवडा आणि आवश्यक माहिती भरा.
जर गटामध्ये पडीत क्षेत्र असेल तर अधिकृत मार्गदर्शनानुसार प्रथम “पड नोंदणी” करावी. त्यानंतर पिकांची नोंद करावी. बांधावर झाडे असल्यास “बांधावरची झाडे” हा संबंधित पर्याय वापरावा. 6
७. पिकांचे दोन फोटो घ्या
पीक पाहणीसाठी दोन फोटो घेणे बंधनकारक आहे. फोटो घेताना जीपीएस लोकेशन योग्य असल्याची खात्री करावी. 7
८. माहिती अपलोड करा
सर्व माहिती भरल्यानंतर पीक पाहणी अपलोड करावी. इंटरनेट कनेक्शनची आवश्यकता प्रामुख्याने नाव नोंदणी आणि माहिती अपलोड करण्यासाठी असते. नेटवर्क नसल्यास माहिती भरून, नेटवर्क उपलब्ध झाल्यानंतर ती अपलोड करता येते. 8
🏠 घर, कांदाचाळ, गोठा, पोल्ट्री आदींची नोंद
DCS प्रणालीमध्ये कृषी तसेच बिगर-कृषी भूखंडाशी संबंधित सर्वेक्षण केले जाते. त्यामुळे अॅपमध्ये संबंधित घर, कांदाचाळ, गोठा, पोल्ट्री किंवा इतर घटकांसाठी स्वतंत्र पर्याय उपलब्ध असल्यास, प्रत्यक्ष स्थितीनुसार त्यांची नोंद करावी. 9
अॅपमध्ये उपलब्ध असलेल्या अधिकृत पर्यायांनुसारच नोंदणी करा. प्रत्यक्ष अस्तित्वात नसलेल्या घटकांची नोंद करू नका आणि चुकीची माहिती भरू नका.
⏰ पीक पाहणीची मुदत लक्षात ठेवा
भूमी अभिलेख विभागाच्या सध्याच्या माहितीनुसार पीक पाहणीचे हंगामनिहाय कालावधी पुढीलप्रमाणे आहेत: 10
| हंगाम | शेतकरी स्तर | सहाय्यक स्तर |
|---|---|---|
| खरीप | १ ऑगस्ट ते १४ सप्टेंबर | १५ सप्टेंबर ते २९ ऑक्टोबर |
| रब्बी | १ डिसेंबर ते १४ जानेवारी | १५ जानेवारी ते २८ फेब्रुवारी |
| उन्हाळी | १ एप्रिल ते १५ मे | १६ मे ते २९ जून |
टीप: प्रत्यक्ष कामकाजासाठी संबंधित हंगामातील शासनाच्या अद्ययावत सूचना आणि अॅपमधील माहिती तपासणे आवश्यक आहे.
📸 फोटो घेताना या गोष्टी लक्षात ठेवा
- मोबाईलचे जीपीएस सुरू ठेवा.
- संबंधित गटाच्या हद्दीपासून २० मीटरच्या आत जा.
- पिकांचे दोन आवश्यक फोटो घ्या.
- फोटो प्रत्यक्ष शेतातील पिकांचेच असावेत.
- योग्य पीक प्रकार निवडा.
- गटातील सर्व क्षेत्राची योग्य नोंद करा.
- माहिती अपलोड झाल्याची खात्री करा.
🔄 चुकीची नोंद झाली तर काय?
पीक पाहणी अपलोड केल्यानंतर ४८ तासांच्या आत मोबाईल अॅपमधील उपलब्ध दुरुस्ती किंवा नष्ट करण्याच्या पर्यायाद्वारे नोंद दुरुस्त करता येते. ४८ तासांनंतर अॅपमधून ती नोंद बदलता येत नाही. हंगाम सुरू असताना आवश्यक दुरुस्तीची प्रक्रिया संबंधित स्तरावर उपलब्ध असू शकते. 11
🌾 ई-पीक पाहणी का महत्त्वाची?
ई-पीक पाहणीमधून मिळणारी माहिती कृषी विभागाच्या विविध योजना आणि उपक्रमांच्या अंमलबजावणीसाठी वापरली जाते. अधिकृत माहितीनुसार या नोंदींचा उपयोग पीक विमा, पीक कर्ज, नैसर्गिक आपत्तीशी संबंधित मदत, किमान आधारभूत किंमत अंतर्गत पिकांची नोंद आणि अॅग्रीस्टॅकअंतर्गत योजनांमध्ये केला जातो. 12
📱 शेतकऱ्यांनी काय लक्षात ठेवावे?
गट निवडा → प्रत्यक्ष शेतात जा → जीपीएस तपासा → पीक नोंदवा → दोन फोटो घ्या → माहिती अपलोड करा.
🚜 शेतकऱ्यांसाठी संदेश
ई-पीक पाहणी ही केवळ मोबाईलवर माहिती भरण्याची प्रक्रिया नाही. आपल्या शेतातील प्रत्यक्ष पिकांची डिजिटल नोंद तयार करण्यामध्ये शेतकऱ्यांचा थेट सहभाग असतो. त्यामुळे योग्य गट निवडणे, प्रत्यक्ष पिकाची अचूक माहिती देणे आणि नोंद वेळेत पूर्ण करणे महत्त्वाचे आहे.
🌱 लक्षात ठेवा!
“तुमचे शेत, तुमची माहिती, तुमची डिजिटल नोंद!”
ई-पीक पाहणी योग्य पद्धतीने करा आणि आपल्या पिकाची डिजिटल नोंद अचूक ठेवा.
📌 अधिकृत माहिती
ई-पीक पाहणी आणि डिजिटल क्रॉप सर्व्हेबाबत अद्ययावत मार्गदर्शनासाठी महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभागाच्या अधिकृत संकेतस्थळावरील सूचना आणि अॅपमधील “मदत” पर्यायाचा वापर करावा. तांत्रिक अडचणींसाठी अधिकृत मदत कक्षाची माहितीही भूमी अभिलेख विभागाच्या संकेतस्थळावर उपलब्ध आहे. 13
स्रोत: महाराष्ट्र भूमी अभिलेख विभाग, महाराष्ट्र शासन; डिजिटल क्रॉप सर्व्हे डीसीएस एमएच अधिकृत अॅप माहिती.