मुख्य रचना: प्राथमिक मुळ + पार्श्व मुळे.

मुख्य कार्य:

• पाणी शोषण
• खनिज अन्नद्रव्यांचे शोषण
• वनस्पतीला आधार देणे
• मातीतील सूक्ष्मजीवांशी परस्पर संबंध

शेतातील निरीक्षण: मुळांची वाढ कमी असल्यास पाणी, मातीची घट्टता, मातीतील हवा, पोषण किंवा मुळांवरील रोगकारक यांचा विचार करा.

सोयाबीनच्या मुळांवर सूक्ष्मजीवांच्या सहजीवी संबंधामुळे root nodules तयार होतात.

महत्त्व: या गाठींमध्ये वातावरणातील नायट्रोजनचे जैविक स्थिरीकरण करण्याची प्रक्रिया घडते.

शेतातील निरीक्षण: निरोगी मुळांवरील सक्रिय गाठी आतून गुलाबी किंवा लालसर दिसू शकतात.

खोड पानांना, फुलांना आणि शेंगांना आधार देते.

खोडामध्ये वाहक ऊतींचे जाळे असते.

• Xylem: मुळांपासून पाणी व खनिजे वर नेते.
• Phloem: पानांमध्ये तयार झालेले अन्न इतर भागात पोहोचवते.

सोयाबीनची सामान्य पाने त्रिदलीय म्हणजे तीन पत्रिकांची असतात.

मुख्य कार्य:

• प्रकाशसंश्लेषण
• वायूंची देवाणघेवाण
• बाष्पोत्सर्जन
• कार्बोहायड्रेट निर्मिती

पाने ही वनस्पतीची प्रमुख source अवयव आहेत.

सोयाबीनचे फूल Fabaceae कुलातील वैशिष्ट्यपूर्ण papilionaceous प्रकारचे असते.

फूल हे प्रजनन प्रक्रियेचे केंद्र आहे.

फलनानंतर अंडाशयाचा विकास होऊन पुढे शेंग तयार होते.

सोयाबीनची शेंग ही legume प्रकारचे फळ आहे.

शेंगांमध्ये बियांचा विकास होतो आणि seed filling दरम्यान बियांमध्ये कोरडे पदार्थ साठत जातात.

बियांचे प्रमुख भाग:

• Seed coat
• Cotyledons
• Embryo

अंकुरणाच्या वेळी साठवलेले अन्न embryo च्या वाढीसाठी वापरले जाते.

वनस्पतीमध्ये पदार्थांच्या वाहतुकीसाठी vascular system अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

Xylem → मुळे → खोड → पाने

Phloem → पाने → वाढणारे व साठवण करणारे भाग

या वाहतुकीमुळे वनस्पतीमध्ये source-sink संबंध कार्यरत राहतात.

VE – Emergence: रोप मातीच्या पृष्ठभागावर येते.

VC – Cotyledon Stage: cotyledons उघडतात.

V1: पहिला trifoliolate leaf पूर्ण विकसित.

V2 ते Vn: पुढील vegetative nodes आणि पाने विकसित होत जातात.

R1: पहिल्या फुलाची सुरुवात.

R2: पूर्ण फुलोरा सुरू होतो.

R3: शेंग तयार होण्याची सुरुवात.

R4: शेंगांचा विकास.

R5: बियांची सुरुवात.

R6: बियांचा पूर्ण विकास / seed filling.

R7: physiological maturity.

R8: पूर्ण परिपक्वता.